Bỏ qua đến nội dung

Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu - Chốn tâm linh uy nghiêm hướng ra biển Đông nơi cửa biển Nhà Mát

Tọa lạc nơi vùng đất bồi ven biển phường Nhà Mát, Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu là công trình văn hóa tâm linh Phật giáo Bắc tông tiêu biểu với tôn tượng Bồ Tát Quán Thế Âm lộ thiên cao mười một mét uy nghi hướng tầm mắt ra biển Đông che chở cho những đoàn thuyền vươn khơi.

NSSC Cà MauĐăng: Cập nhật lần cuối: 17 phút đọc

Tôn tượng Bồ Tát Quán Thế Âm cao mười một mét đứng uy nghiêm trên đài sen tại Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu

Nằm nơi vùng cửa biển lộng gió thuộc phường Nhà Mát, Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu là một trong những trung tâm tín ngưỡng tâm linh tiêu biểu nhất của vùng bán đảo Cà Mau. Giữa không gian khoáng đạt đón sóng biển Đông, hình ảnh tôn tượng Bồ Tát Quán Thế Âm đứng trên đài sen tay nâng bình nước cam lộ đã khắc sâu vào tâm thức cư dân miền biển như biểu tượng của lòng từ bi và sự chở che bình an.

Lịch sử khởi dựng và tôn tạo Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu

Sự ra đời và phát triển của Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu gắn liền với đời sống mưu sinh trên biển đầy hiểm nguy của ngư dân vùng cửa biển Nhà Mát cùng quá trình bồi tụ tự nhiên kỳ diệu của phù sa biển Đông. Từ một ngôi nhà sàn gỗ nhỏ bé dựng trên bãi bùn ngập mặn, nơi đây đã vươn mình thành một quần thể kiến trúc Phật giáo Bắc tông bề thế trải rộng trên vùng đất mới.

Dấu ấn khai sáng năm 1973 nơi mé biển Nhà Mát

Ngược dòng lịch sử về đầu thập niên 1970, khu vực bờ biển thuộc khóm Bờ Tây, phường Nhà Mát vốn là dải bãi lầy ngập mặn hoang vu mọc đầy cây mắm, cây đước, nơi những xóm chài nghèo ngày đêm đối mặt với sóng to gió lớn mỗi mùa biển động. Thấu hiểu nỗi bất an của ngư dân mỗi khi dong thuyền ra khơi và tâm nguyện cầu mong một điểm tựa tâm linh hộ trì nơi cửa biển, Hòa thượng Thích Trí Đức đã đứng ra vận động đồng bào phật tử phát tâm kiến tạo nơi thờ tự Đức Bồ Tát Quán Thế Âm.

Vào năm 1973, công trình khởi đầu chỉ là một ngôi nhà sàn nhỏ làm bằng gỗ đước, lợp lá dừa nước đơn sơ dựng ngay sát mép nước biển để thờ Phật. Cùng năm đó, Hòa thượng Thích Trí Đức đã chủ trì khởi công đúc tôn tượng Bồ Tát Quán Thế Âm lộ thiên cao mười một mét đặt trên bệ sen vững chãi ngay giữa bãi bồi. Do điều kiện thi công thời bấy giờ hết sức thiếu thốn và địa hình ngập nước theo thủy triều, phải mất gần hai năm lao động kiên trì của các nghệ nhân và bà con phật tử, công trình tôn tượng mới chính thức hoàn thành vào đầu năm 1975.

Vào thời điểm vừa khánh thành, chân bệ đài sen của tượng nằm ngay sát mép sóng biển Đông. Mỗi khi con nước rằm hay mùng một dâng cao, nước biển ngập trắng cả phần chân đế tượng, sóng vỗ rì rào ngay dưới bậc thềm khiến người dân địa phương nhìn lên tôn tượng đứng giữa biển nước mênh mông càng thêm lòng thành kính và gọi ngài bằng danh xưng trìu mến là Mẹ Nam Hải.

Cột mốc và thông số lịch sửChi tiết ghi nhận tại di tíchÝ nghĩa đối với không gian văn hóa tâm linh
Thời điểm khởi dựng ban đầuNăm 1973, hoàn thành tôn tượng năm 1975Khởi nguồn điểm tựa tâm linh của ngư dân cửa biển phường Nhà Mát
Vị cao tăng chủ trì kiến tạoHòa thượng Thích Trí Đức cùng phật tử địa phươngĐặt nền móng cho công trình Phật giáo Bắc tông ven biển
Chiều cao tôn tượng chínhTượng Bồ Tát Quán Thế Âm cao 11 mét chưa tính bệHướng tầm nhìn thẳng ra biển Đông để hộ trì tàu thuyền
Biến đổi địa mạo tự nhiênPhù sa bồi lấn biển hơn 1 ki lô mét sau nửa thế kỷMở rộng quỹ đất tự nhiên tạo lập quần thể kiến trúc bề thế
Đợt đại trùng tu mở rộngTừ năm 2004 đến năm 2013Xây dựng cổng tam quan, thiên thủ điện, địa tạng điện và quảng trường
Không gian lễ hội gắn liềnNgày 22, 23, 24 tháng 03 âm lịch hàng nămDi sản văn hóa tâm linh thu hút đông đảo cộng đồng hành hương

Quá trình phù sa bồi tụ mở rộng khuôn viên

Một hiện tượng địa lý tự nhiên đặc biệt gắn liền với lịch sử phát triển của Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu chính là quá trình bồi tụ phù sa lấn biển diễn ra liên tục suốt hơn nửa thế kỷ qua. Nhờ dòng hải lưu ven bờ mang theo lượng trầm tích khổng lồ từ hệ thống sông Mê Kông đổ về phía bán đảo Cà Mau kết hợp với dải rừng ngập mặn giữ bùn, vùng bãi bồi trước mặt Phật đài cứ mỗi năm lại tiến thêm ra biển hàng chục mét.

Từ chỗ nước thủy triều từng ngập sát chân bệ tượng vào năm 1975, đến nay đường bờ biển đã lùi xa khỏi vị trí đặt tôn tượng gần một ki lô mét về phía đông nam. Vùng bãi bùn ngập mặn năm xưa dần hóa thành khu đất bằng phẳng, vững chắc rộng gần ba héc ta, tạo điều kiện lý tưởng để Giáo hội Phật giáo địa phương quy hoạch và mở rộng không gian thờ tự quy mô lớn mà không cần phải san lấp biển nhân tạo.

Bắt đầu từ năm 2004, một chương trình đại trùng tu và kiến thiết tổng thể đã được triển khai trên phần đất mới bồi đắp này. Hàng loạt hạng mục kiến trúc bề thế mang đậm phong cách Phật giáo Bắc tông truyền thống Việt Nam như cổng tam quan, bình phong cửu long, điện Thiên Thủ Thiên Nhãn, điện Địa Tạng, nhà khách và quảng trường hành lễ lần lượt được xây dựng, biến nơi đây thành một quần thể kiến trúc tâm linh hoàn chỉnh và trang nghiêm.

Cổng tam quan Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu lợp ngói lưu ly xanh với hai chữ Quốc Thới Dân An trang nghiêm
Cổng tam quan Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu lợp ngói lưu ly xanh với hai chữ Quốc Thới Dân An trang nghiêm

Kiến trúc tổng thể và quy hoạch của Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu

Được quy hoạch theo trục thần đạo đối xứng hướng thẳng ra biển Đông, tổng thể kiến trúc Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật xây dựng chùa cổ truyền thống Việt Nam và không gian mở khoáng đạt của vùng ven biển. Mỗi hạng mục công trình đều được tính toán tỷ lệ cân đối nhằm tôn vinh vị trí trung tâm của đài sen lộ thiên.

Cổng tam quan uy nghi và trục quảng trường lễ bái

Điểm mở đầu cho không gian kiến trúc của Phật đài là công trình cổng tam quan bề thế được hoàn thành vào năm 2006 nằm ngay mặt tiền đường đê biển Trường Sa thuộc phường Nhà Mát. Cổng được thiết kế theo lối cổ lầu hai tầng mái lợp ngói lưu ly màu xanh ngọc bích, các đầu đao uốn cong mềm mại trang trí hình lưỡng long chầu bánh xe Pháp luân và hoa sen cách điệu trên đỉnh nóc.

Mặt chính của cổng tam quan nổi bật với bức đại tự khắc bốn chữ Hán và chữ quốc ngữ Quán Âm Phật Đài uy nghiêm, hai cổng phụ hai bên đắp nổi bốn chữ Quốc Thới và Dân An thể hiện ước vọng ngàn đời về đất nước thái bình, nhân dân an lạc. Trên thân các hàng cột trụ vuông nâng đỡ vòm cổng là những câu đối chữ Hán chạm khắc chìm sơn màu xanh lục đậm trên nền trắng trang nhã, ca ngợi công hạnh từ bi cứu khổ cứu nạn của Đức Bồ Tát nơi biển cả.

Bước qua cổng tam quan và bức bình phong lớn là khoảng sân quảng trường rộng rãi lát gạch phẳng phiu dẫn thẳng về phía đài tượng trung tâm. Dọc theo hai bên trục đường chính dẫn vào lễ đài là hai dãy 32 hóa thân của Bồ Tát Quán Thế Âm được tạc bằng đá xanh nguyên khối theo kinh Diệu Pháp Liên Hoa, cùng những hàng cây bồ đề, cây sala và tiểu cảnh hòn non bộ tạo nên bầu không khí thanh tịnh, trang nghiêm.

Điện Thiên Thủ Thiên Nhãn và khu điện Địa Tạng

Nằm đối xứng hai bên tả hữu của trục quảng trường trung tâm là hai tòa đại điện nguy nga gồm điện Thiên Thủ Thiên Nhãn ở phía bên phải và điện Địa Tạng ở phía bên trái nhìn từ cổng vào. Cả hai ngôi bảo điện đều được xây dựng theo kiến trúc trùng thiềm điệp ốc với hệ mái ngói xanh uốn cong gắn gốm sứ tinh xảo, hệ thống cột trụ tròn lớn sơn giả gỗ và các bức hoành phi, câu đối chạm lộng thếp vàng lộng lẫy.

Bên trong điện Thiên Thủ Thiên Nhãn tôn trí pho tượng Phật Bà Nghìn Mắt Nghìn Tay uy nghiêm trên tòa sen cao, biểu trưng cho khả năng quan sát khắp thế gian để thấu tỏ nỗi khổ đau và vươn ngàn cánh tay từ bi nâng đỡ chúng sinh vượt qua hoạn nạn. Trong khi đó, không gian điện Địa Tạng lại mang vẻ trầm mặc, tôn nghiêm với tôn tượng Đức Địa Tạng Vương Bồ Tát đầu đội mũ Tỳ Lư, tay cầm tích trượng và minh châu phát nguyện độ tận các hương linh nơi cõi u minh, đặc biệt là những ngư dân không may tử nạn trong các cơn bão biển lịch sử.

  • Trục kiến trúc hướng biển Đông: Toàn bộ cổng tam quan, bức bình phong, sân hành lễ và đài tượng chính nằm trên một trục thẳng hướng về phía biển khơi, đón trọn làn gió biển mát lành quanh năm.
  • Hệ mái ngói lưu ly xanh ngọc: Sử dụng tông màu xanh lục và vàng nhạt chủ đạo trên mái các bảo điện, tạo sự dịu mát cho thị giác dưới cái nắng chói chang của vùng biển nhiệt đới.
  • Hành lang 32 ứng hóa thân bằng đá: Hai hàng tượng đá chạm khắc tỉ mỉ dọc lối đi trung tâm tái hiện các hình tướng hóa hiện khác nhau của Bồ Tát để giáo hóa chúng sinh tùy theo căn cơ.
  • Không gian cây xanh và hồ sen: Hệ thống cây cổ thụ chịu mặn cùng các hồ nước trồng súng, trồng sen bao quanh các điện thờ giúp điều hòa vi khí hậu và tạo cảnh quan tĩnh lặng.
Bộ tượng Quảng Mục Thiên Vương và Đa Văn Thiên Vương uy nghiêm trấn giữ trước khu đại điện trong khuôn viên Phật đài
Bộ tượng Quảng Mục Thiên Vương và Đa Văn Thiên Vương uy nghiêm trấn giữ trước khu đại điện trong khuôn viên Phật đài

Hệ thống tôn tượng và điêu khắc tại Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu

Giá trị mỹ thuật cốt lõi làm nên sức sống tâm linh của Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu nằm ở nghệ thuật tạo hình điêu khắc Phật giáo truyền thống. Từ pho tượng lộ thiên khổng lồ giữa trời mây đến những bộ tượng Hộ Pháp Thiên Vương, mỗi tác phẩm đều toát lên thần thái sống động và chuẩn mực tạo hình phương Đông.

Tượng Bồ Tát Quán Thế Âm cao mười một mét

Tâm điểm hội tụ mọi ánh nhìn trong toàn bộ khuôn viên là tôn tượng Bồ Tát Quán Thế Âm đứng lộ thiên trên đài sen cao lớn giữa khoảng sân trung tâm. Pho tượng có chiều cao mười một mét tính riêng phần thân tượng, đặt trên bệ đài hình hoa sen hai tầng cao hơn bốn mét được bao quanh bởi hệ thống lan can cầu thang uốn lượn đối xứng hai bên.

Tôn tượng được tạo tác với đường nét khuôn mặt đầy đặn, phúc hậu, đôi mắt khép hờ nhìn xuống nhân gian với ánh nhìn bao dung độ lượng, đầu đội mũ báu có hình đức Phật A Di Đà, thân khoác áo choàng sắc xanh ngọc thanh thoát rủ mềm mại theo chiều gió biển. Tay phải của Bồ Tát bắt ấn Giáo hóa, tay trái nâng bình nước cam lộ nghiêng nhẹ như đang rưới dòng nước mát lành xoa dịu những nhọc nhằn của con người và làm êm dịu những con sóng dữ ngoài khơi xa.

Ngay phía trước chân đài sen là bức bảng đồng chạm khắc bốn câu kệ tán dương công đức nhiệm mầu của Bồ Tát Quán Thế Âm cùng các lư hương đá chạm rồng để bá tánh thập phương dâng hương chiêm bái. Dù trải qua hơn nửa thế kỷ đứng giữa nắng gió và sương muối vùng cửa biển phường Nhà Mát, pho tượng vẫn luôn được giữ gìn sắc sơn tươi sáng, vươn cao nổi bật trên nền trời xanh mây trắng.

Quần thể tượng Hộ Pháp Thiên Vương và phù điêu

Bên cạnh tôn tượng chính, khuôn viên trước các tòa đại điện còn quy tụ hệ thống tượng Tứ Đại Thiên Vương hộ trì bốn phương trời đất gồm Quảng Mục Thiên Vương, Đa Văn Thiên Vương, Trì Quốc Thiên Vương và Tăng Trưởng Thiên Vương. Mỗi pho tượng Thiên Vương cao lớn trong trang phục võ tướng giáp trụ uy phong, tay cầm pháp khí như bảo tháp, xích long, đàn tỳ bà và thanh kiếm trí tuệ, phía trước mỗi tượng đều đặt bia đá khắc chữ vàng giải thích rõ ý nghĩa triết lý tu tâm hướng thiện trong giáo lý nhà Phật.

Dọc theo các bức tường bao quanh khu vực bảo điện và chân đế đài sen là hệ thống phù điêu đắp nổi công phu mô tả các điển tích Phật giáo cùng cảnh sinh hoạt lao động của ngư dân miền biển được Bồ Tát cứu độ trong cơn sóng gió. Sự hiện diện của các pho tượng Phật Di Lặc bằng đá trắng nở nụ cười hoan hỷ và các bức tượng La Hán dọc hành lang tạo nên một không gian điêu khắc tôn giáo đa dạng, giàu tính giáo dục nhân văn.

Nhóm tác phẩm điêu khắcVị trí tôn trí trong khuôn viênĐặc điểm tạo hình và ý nghĩa biểu tượng
Tôn tượng Bồ Tát Quán Thế ÂmTrung tâm quảng trường lộ thiên hướng ra biểnCao 11 mét trên đài sen, tay cầm bình nước cam lộ ban phước bình an
Bộ tượng 32 Ứng Hóa ThânHai bên trục đường chính từ cổng tam quan vàoTạc bằng đá xanh nguyên khối theo kinh điển Phật giáo
Tượng Tứ Đại Thiên VươngTrước thềm khu vực đại điện nội tựTạo hình võ tướng uy nghiêm bảo hộ bốn phương và giáo hóa điều thiện
Tượng Phật Bà Nghìn Mắt Nghìn TayChính giữa điện Thiên Thủ Thiên NhãnThếp vàng rực rỡ biểu trưng cho trí tuệ và lòng từ bi vô lượng

Giá trị tín ngưỡng biển và bảo tồn Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu

Trong dòng chảy văn hóa tâm linh của cư dân vùng bán đảo Cà Mau, Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu có mối liên hệ mật thiết với tín ngưỡng thờ thần biển và khát vọng bình an của những con người gắn bó trọn đời với nghề đi biển. Nơi đây vừa là chốn tu tập của tăng ni phật tử vừa là biểu tượng văn hóa tinh thần không thể tách rời của vùng đất cực Nam.

Không gian lễ hội truyền thống tháng ba âm lịch

Hàng năm, vào ba ngày chính hội từ ngày 22 đến ngày 24 tháng 03 âm lịch, tại khuôn viên Phật đài lại tưng bừng diễn ra Lễ hội Quán Âm Nam Hải Bạc Liêu, một trong những lễ hội văn hóa tâm linh Phật giáo lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trong những ngày lễ hội, hàng vạn người dân bản địa và khách hành hương từ khắp các tỉnh thành phương Nam hội tụ về phường Nhà Mát để dâng hoa, dâng hương, tham dự lễ rước kiệu Bồ Tát, lễ cầu quốc thái dân an và lễ tưởng niệm các bậc tiền nhân mở cõi.

Không khí lễ hội vừa trang nghiêm với các khóa lễ tụng kinh cầu siêu, thuyết giảng đạo lý hiếu nghĩa, vừa đậm đà bản sắc văn hóa dân gian miền Tây với các chương trình biểu diễn nghệ thuật đờn ca tài tử, múa lân sư rồng và triển lãm ảnh di sản. Song hành cùng lễ hội Nghinh Ông Gành Hào Đông Hải Bạc Liêu của ngư dân vùng biển Đông Hải, lễ hội tại Phật đài thể hiện sâu sắc truyền thống trọng nghĩa tình và niềm tin hướng thiện của cộng đồng cư dân ven biển.

Điểm tựa tinh thần của ngư dân vùng biển cực Nam

Đối với những ngư dân ngày đêm bám biển tại cửa Nhà Mát, cửa Gành Hào hay vùng biển Cà Mau, hình ảnh tôn tượng Bồ Tát Quán Thế Âm đứng nhìn ra khơi xa giống như một ngọn hải đăng tâm linh soi đường dẫn lối. Trước mỗi chuyến ra khơi đánh bắt dài ngày trên biển Đông, các chủ ghe và bạn thuyền đều thành tâm đến trước đài sen thắp nén nhang thơm cầu nguyện cho trời yên biển lặng, thuận buồm xuôi gió và trở về với khoang thuyền đầy ắp cá tôm.

Không gian tín ngưỡng tại đây cũng nằm trong mạng lưới di sản tâm linh lâu đời của vùng bán đảo, kết nối về mặt tinh thần với các cổ tự danh tiếng như chùa Phật Tổ Quan Âm Cổ Tự Cà Mau, chùa Bà Thiên Hậu Cà Mau ở khu vực nội thành hay ngôi cổ tự Khmer chùa Xiêm Cáng nằm cách đó chỉ vài ki lô mét dọc theo đê biển. Trên tuyến đường từ trung tâm đô thị ra cửa biển Nhà Mát, người hành hương còn đi ngang qua khu bảo tồn sinh thái vườn chim Bạc Liêu, những vườn nhãn da bò Bạc Liêu trăm tuổi và có thể phóng tầm mắt nhìn thấy những cánh quạt trắng của cánh đồng điện gió Bạc Liêu vươn lên giữa biển trời phía đông.

Hiện nay, công tác gìn giữ cảnh quan thanh tịnh, bảo vệ rừng ngập mặn chắn sóng phía ngoài đê biển và trùng tu các hạng mục kiến trúc như điện Thiên Thủ Thiên Nhãn, điện Địa Tạng luôn được thực hiện bài bản, văn minh. Trên hệ thống cổng thông tin di sản văn hóa bản địa Cà Mau NSSC, những tư liệu lịch sử hình thành và giá trị kiến trúc tâm linh của công trình được ghi nhận đầy đủ nhằm lan tỏa nét đẹp văn hóa nhân văn của cư dân miền biển đến cộng đồng.

Trải qua hơn nửa thế kỷ đồng hành cùng nhịp sóng biển Đông và sự bồi đắp không ngừng của phù sa đất mẹ, Quán Âm Phật Đài Bạc Liêu vẫn giữ trọn vẻ uy nghiêm, thanh tịnh nơi đầu sóng ngọn gió. Tiếng chuông chùa ngân nga hòa cùng tiếng gió biển rì rào qua những tán cây bồ đề tiếp tục mang lại sự bình an trong tâm hồn mỗi người con đất phương Nam khi hướng về miền biển cực Nam Tổ quốc.

Chia sẻ:
CC

NSSC Cà Mau

camau.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Cà Mau.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Cà Mau.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất